جزيره قشم داراي ويژگي ها و قابليت هايي است كه در كشور ما مي تواند به عنوان پايلوت نوعي توسعه گردشگري باشد كه از ديدگاه علمي به گردشگري مبتني بر جوامع محلي(local community based tourism) مشهور است.
قشم بيش از يك صد هزار نفر جمعيت دارد و بخش عمدۀ اين جمعيت را مردم بومي اين جزيره زيبا تشكيل مي دهند؛ مردماني مهمان نواز، خونگرم، با فرهنگ و علاقمند به موطن خود.
در همه جاي دنيا، بويژه در كشورهايي كه از بافت گونه گون جمعيت برخوردارند، از حضور و سكونت جامعه بومي، به عنوان يك فرصت درخشان براي توسعه توريسم بهره گيري مي شود: از خرده دهقانان روستاهاي دور چين گرفته تا قبايل مائوري در نيوزيلند تا رمه گردانان كوهستان هاي نپال و... .
استفاده از جامعۀ محلي و توجه به آنان در برنامه ريزي توريسم از چند جنبه قابل بررسي و تامل است:
1. جوامع محلي و بومي به سبب برخورداري از پشتوانۀ فرهنگي و نشانه هاي آن (آداب و رسوم، پوشش، خوراك، سرگرمي، سوگواري ها و ضيافتها، زبان، آواها و نواها) خود به عنوان يك جاذبه فرهنگي داراي اهميت است و علاقمندان حضور در ميان اين جوامع كم نيستند. در همين كشور خودمان چه بسيار مردماني كه خسته و دلزده از آهن و سنگ و سيمان و دود و ترافيك شهرهاي بزرگ مايلند شبي در يكي از سياه چادرهاي بزرگ ايل سنگسر،"لامردون " های بختياري، "اوبه" هاي تركمنی، آلاچیق ایل شاهسون، "کلندری"های سنتي مردم قشم به سر ببرند و تجربه جديدی كسب كنند.
2. هرنوع برنامه ريزي و اقدام براي توسعه گردشگري در يك منطقه بدون جلب مشاركت، نظر خواهي و توجه به ويژگي هاي قومي، اجتماعي، محلي و فرهنگي مناطق بومي و محلي محكوم به شكست است. اين موضوع تا جايي اهميت دارد كه از جلب مشاركت جوامع محلي (local community involvement) به عنوان يكي از اصول تغيير ناپذير توسعه توريسم ياد مي شود. در اين ميان نقش و جايگاه معتمدان و بزرگان محلي نظير اعضاي شوراهاي اسلامي و روستاها در خور توجه است. ايران كشوري در حال گذار از سنت به سوی مدرنيته است. هنوز در مناطق سنتي تر ، بسياري از موضوعات و مسائل را از طريق ريش سفيدان و معتمدان محلي بهتر مي توان حل و فصل نمود و اتفاق نظر همگاني راجلب كرد. خوشبختانه به يمن عقبه فرهنگي قوي ساكنان جزيرۀ قشم- از شرقي ترين تا غربي ترين نقطۀ آن واجراي پروژه هایی درزمینه ژئوپارك ومحیط زیست قشم، اين مردمان نجیب همراهی و همقدمی خود را با برنامه هاي توسعه اي نشان داده و از آگاهي و بصيرت لازم در اين زمينه برخوردارند.
3. گردشگري صنعتي انسان محور است و ماهيت خدماتي اين صنعت سبب مي شود كه نيروي كار فروان نياز داشته باشد. از سوي ديگر بخش بزرگي از جمعيت اين جزيره را جوانان تشكيل مي دهند كه براي گذراندن زندگي خود و اعضاي خانواده به شغل مناسب نيازمندند.
تا چندی پيش مناطق كمتر برخوردار از مظاهر و زير ساخت هاي دنياي صنعتي و شهر نشيني امروزي را مناطق محروم مي شناختند و قشم نيز از اين امر مستثني نبود. نگارنده را اعتقاد بر اين است كه با توجه به زير ساخت هاي ايجاد شده و منابع انساني و ظرفيت هاي گردشگري آشكار و نهفته، جزيره قشم نه تنها محروم نيست بلكه يكي از غني ترين و مستعدترين مناطق ايران مي باشد.
اين منابع گردشگري به جلوه هاي طبيعي و زيباي جنگل هاي حرا، احجام و فرم هاي شگفت انگيز تپه ها و زمين، بافت تاريخي روستاي لافت، دلفين هاي بازيگوش و لاك پشت هاي باوفای جزيره خلاصه نمي شود.
آواها و نواها، سبك زندگي(life style) غذاها و خوراكي های (cuisine) پرشمار و غالباً دريايي، سبك امرار معاش صيادي و تجاري، پوشاك زيبا و رنگارنگ و صنايع دستي پر تعداد و غير تكراري قشم، بخشي از زندگي مردمان محلي صبور و نجيب و بومي اين جزيره است كه خود از بزرگترين جاذبه هاي قشم محسوب می شوند.
** حميد اميني ـ مدير ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري منطقه آزاد قشم